Vì sao mỗi ứng dụng lịch âm lại hiện một ngày khác nhau
Mở hai ứng dụng lịch cùng lúc, có hôm hai bên hiện hai ngày âm khác nhau. Mở thêm một trang tra trên mạng thì ra con số thứ ba. Người dùng thấy vậy hay nghĩ có bên làm sai.
Phần lớn trường hợp thì không bên nào sai hẳn — chúng chỉ dựa trên những lựa chọn khác nhau ở mấy chỗ mà người dùng không nhìn thấy.
Lịch âm được tính, không được tra
Điều đầu tiên cần biết: lịch âm dương không phải một bảng cố định chép lại qua các đời, mà là kết quả tính toán thiên văn — dựa vào chuyển động thật của mặt trăng và mặt trời.
Vì là tính toán, nó phụ thuộc vào tính theo tham số nào và tính cho múi giờ nào. Đổi một trong hai thì có ngày kết quả lệch đi.
Ba chỗ sinh ra khác biệt
- Múi giờ dùng để tính. Thời điểm trăng mới rơi vào sát nửa đêm thì tính theo múi giờ này là ngày hôm nay, theo múi giờ kia là ngày mai — và cả tháng âm dịch theo.
- Tháng nhuận đặt ở đâu. Quy tắc chèn tháng nhuận dựa vào tiết khí; cách áp quy tắc và tham số khác nhau có thể cho ra tháng nhuận khác nhau.
- Nguồn dữ liệu của ứng dụng. Có phần mềm tính trực tiếp, có phần mềm chép lại từ một bảng dựng sẵn — và bảng ấy có thể cũ hoặc có lỗi.
Hai chỗ đầu là khác biệt có cơ sở; chỗ thứ ba mới là lỗi thật.
Vì sao lịch Việt và lịch Trung có lúc lệch
Đây là trường hợp kinh điển của chỗ số một: hai nước tính theo hai múi giờ khác nhau, nên có năm, có tháng, ngày âm lệch nhau một ngày — và có khi Tết cũng lệch.
Vì vậy nếu bạn dùng một ứng dụng nước ngoài, hãy kiểm xem nó tính theo múi giờ nào. Ứng dụng làm cho người Việt thường tính theo giờ Việt Nam; ứng dụng quốc tế thì chưa chắc.
Chọn một nguồn và theo cho nhất quán
- Chọn một nguồn chính cho việc nhà: giỗ chạp, ngày kỵ, các dịp trong năm.
- Ưu tiên nguồn nói rõ mình tính theo múi giờ nào.
- Đừng ghép nhiều nguồn — mỗi năm lấy một nơi là cách chắc chắn để lệch dần.
- Ghi lại nguồn mình dùng vào chỗ ghi ngày giỗ, để người sau biết theo đâu.
Chọn ứng dụng: nhìn vào đâu
- Có nói rõ tính theo múi giờ nào không — đây là tiêu chí đầu tiên.
- Cho phép nhập ngày dương ra ngày âm và ngược lại, để bạn tự đối chiếu.
- Tách rõ phần ngày tháng với phần luận tốt xấu, thay vì trộn làm một.
- Không đòi quyền truy cập lạ — một ứng dụng lịch không cần danh bạ và vị trí liên tục.
- Không nhồi quảng cáo tới mức che nội dung, nhất là với người lớn tuổi dùng.
Điểm thứ tư đáng nói riêng: lịch là loại ứng dụng đơn giản, nên xin quá nhiều quyền là dấu hiệu nên tìm cái khác.
Nhắc ngày giỗ bằng máy
- Đặt nhắc theo ngày âm nếu ứng dụng hỗ trợ, đừng quy ra ngày dương một lần rồi lặp hằng năm — ngày dương sẽ trôi.
- Đặt nhắc trước vài ngày, đủ để đi chợ và báo người nhà.
- Ghi kèm thông tin cần nhớ: nhà ai, làm ở đâu, ai chủ trì.
- Chia sẻ lịch cho anh chị em, thay vì một người nhớ hộ cả họ.
Việc cuối gỡ được một tình huống rất quen: mọi năm một người lo nhắc, năm nào người đó bận thì cả nhà quên.
Khi hai nguồn lệch nhau đúng vào ngày quan trọng
- Xem chênh nhau bao nhiêu — thường chỉ một ngày.
- Hỏi người lớn trong nhà xem nhà mình xưa nay làm theo ngày nào.
- Đối chiếu với lịch giấy phát hành trong nước, vốn là thứ cả xóm cùng nhìn.
- Chọn một và nói cho cả nhà biết, thay vì mỗi người theo một máy.
Điểm cuối quan trọng hơn việc chọn đúng bên nào: với việc nhà, cả nhà làm cùng một ngày mới là cái đích.
Mấy thứ ứng dụng lịch hay ghi thêm
Ngoài ngày âm, phần lớn ứng dụng còn hiện giờ hoàng đạo, ngày tốt xấu, sao chiếu. Nên biết rằng phần này không cùng loại với phần ngày tháng:
- Ngày âm và tiết khí là kết quả tính thiên văn, đối chiếu được.
- Phần tốt xấu là diễn giải theo một hệ, và mỗi ứng dụng chọn hệ khác nhau.
- Vì vậy hai ứng dụng cùng ngày âm vẫn có thể ghi tốt xấu ngược nhau — và điều đó bình thường.
Lịch giấy trong nhà
Vẫn đáng có một cuốn, vì nó là một bản cố định mà cả nhà cùng nhìn — không tự cập nhật, không đổi theo phiên bản phần mềm, và người lớn tuổi đọc được không cần ai giúp.
Khi chọn, nhìn xem lịch do nơi nào phát hành và có ghi rõ phần tính toán không. Và giữ nguyên một loại qua các năm thì đỡ phải đối chiếu lại.
Ba điều gọn lại
- Lịch âm là kết quả tính toán, nên phụ thuộc vào tham số và múi giờ — khác biệt một ngày thường là có cơ sở, không phải lỗi.
- Kiểm ứng dụng tính theo múi giờ nào, nhất là ứng dụng nước ngoài.
- Chọn một nguồn và ghi lại; với việc nhà, cả nhà làm cùng một ngày mới là cái đích.